آگاهی از علائم پارگی رباط صلیبی میتواند شما را از آسیبهای جدی بعدی حفظ نماید. آیا تا به حال در حین ورزش یا حتی در فعالیتهای روزمره، ناگهان در زانوی خود صدای “تق” شدید شنیدهاید؟ این صدا میتواند نشانهای از پارگی رباط صلیبی باشد. یکی از شایعترین آسیبهای زانو همین عارضه است. در این مقاله به بررسی دقیق نشانههای پارگی رباط صلیبی میپردازیم تا در صورت مواجهه با آن، آگاهانه و سریع اقدام کنید.
رباط صلیبی چیست و چرا اهمیت دارد؟
رباطها پیوندهای نواری شکلی هستند که اطراف مفاصل و بین دو استخوان کشیده میشوند تا از فشار اضافه روی مفصل و حرکتهای بیش از حد استخوانها در آن منطقه جلوگیری کنند.
در مفصل زانو، چهار رباط اصلی وجود دارد که وظیفه پایداری و کنترل حرکات زانو را بر عهده میگیرند. یکی از مهمترین رباطهای زانو، رباط صلیبی قدامی (ACL) است. این رباط وظیفه دارد از جابهجایی بیش از حد استخوان ران نسبت به ساق جلوگیری کند و اجازه ندهد که مفصل تمام وزن بدن را به تنهایی به دوش بکشد. پارگی رباط صلیبی بیشتر در ورزشهایی مانند فوتبال، بسکتبال، اسکی و سایر ورزشهای پرتحرک دیده میشود اما ممکن است در حوادث عادی نیز رخ دهد.
مهمترین علائم پارگی رباط صلیبی چیست؟
شنیدن یک صدای بلند در لحظه آسیب
در میان علائم پارگی رباط صلیبی، شنیدن صدای بلند اولین و مهمترین نشانه خواهد بود. در این شرایط فرد زمانی که در حال انجام فعالیت سنگین است و درست در لحظه بروز آسیب یک صدای بلند از زانو خواهد شنید.
مشاهده تغییر شکل زانو
گاهی ممکن است فرد صدای پارگی را به هر دلیلی نشنود. با این حال زمانی که پارگی رباط صلیبی به صورت کامل اتفاق میافتد، تغییر شکل زانو در لحظه نمایان خواهد شد. وقتی دو زانو در کنار هم مقایسه شوند، در زانو آسیب دیده حالت کش آمدگی کاملا به چشم میآید.
درد شدید و ناگهانی
پارگی رباط صلیبی اغلب با دردی تیز و شدید همراه است. این درد ممکن است در ابتدا بسیار شدید باشد و فرد را از انجام هر حرکتی ناتوان سازد.
مشاهده تورم در زانو
ایجاد ورم در عرض چند دقیقه تا چند ساعت بعد از حادثه از دیگر علائم پارگی رباط صلیبی است. این تورم معمولاً ناشی از خونریزی داخلی در مفصل زانو است که نشانهای جدی از آسیب رباط خواهد بود.
احساس ناپایداری در زانو
همان طور که گفتیم رباط صلیبی یکی از مهمترین نگهدارندههای مفصل است. پس از پارگی این رباط، بیمار احساس میکند، زانو شل و غیر قابل کنترل شده است. این حالت مخصوصاً هنگام تغییر جهت سریع یا ایستادن ناگهانی بیشتر احساس میشود.
ناتوانی در ادامه فعالیت
حتما مشاهده کردهاید که بسیاری از ورزشکاران به محض پارگی رباط صلیبی، قادر به ادامه فعالیت ورزشی نیستند و مجبور به خروج از زمین میشوند. محدودیت حرکتی و ناتوانی در حرکت نیز از دیگر علائم پارگی رباط صلیبی هستند.
علائم پارگی رباط صلیبی با گذشت زمان
گاهی ورزشکاران حرفهای به علت ساختار و عملکرد عضلات قویای که دارند، در لحظه آسیب متوجه شدت آن نمیشوند اما در روزهای بعد علائمی دارند که نشان دهنده پارگی رباط صلیبی است. اگر در لحظه متوجه این اتفاق نشدید اما نشانههای زیر را دیدید، ممکن است در معرض آسیب جدی باشید.
- احساس ضعف و بیثباتی
- درد مزمن هر چند خفیف
- بروز درد شدید هنگام فعالیتهای خاص
- تغییر حالت ناگهانی زانو هنگام خم کردن و حرکت دادن مفصل
- ناپایداری در زمان ایستادن و نشستن
چه کسانی بیشتر در معرض این آسیب هستند؟
علائم پارگی رباط بیشتر در افراد زیر میتواند مشاهده شود:
- ورزشکاران حرفهای که ساعات طولانی ورزشهای شدید انجام میدهند.
- بدنسازهایی که از وزنههای سنگین استفاده میکنند.
- ورزشکاران آماتور که نکات مهم در زمان ورزش را رعایت نمیکنند.
- اشخاصی که قبلا زانو یا مفصلشان دچار آسیب شده است.
- افرادی که بهطور ناگهانی تغییر جهت یا توقف دارند و فشار را روی مفصل خود میاندازند. (مثل بازیکنان فوتبال یا بسکتبال)
- کسانی که اضافه وزن بالا دارند و به صورت ناگهانی مینشینند و یا میایستند
تست تشخیص پارگی رباط صلیبی
این عارضه هرچه سریعتر تشخیص داده شود به نفع شماست. به همین منظور به محض احساس و مشاهده علائم پارگی رباط صلیبی، بیدرنگ به متخصص ارتوپد مراجعه نمایید. متخصص ابتدا از معاینات بالینی مانند تست لاکمن، کشش قدامی شروع میکند و در صورت لزوم از عکس برداری و MRI برای تأیید تشخیص نیز کمک خواهد گرفت.
تست لاکمن (Lachman Test)
در این تست، بیمار به پشت دراز میکشدو در حالی که ران ثابت نگه داشته میشود، پزشک ساق پا را به سمت جلو میکشد. در این موقعیت اگر حرکت غیرطبیعی و زیاد باشد، احتمال پارگی رباط صلیبی قدامی بالاست.
تست کشش قدامی (Anterior Drawer Test)
در این تست، زانو در زاویه ۹۰ درجه خم شده و پزشک ساق پا را به سمت جلو میکشد. جابهجایی بیش از حد استخوان ساق نسبت به ران نشانه آسیب رباط خواهد بود.
اگر در تستهای بالینی پزشک پارگی رباط را تشخیص دهد، برای آگاهی از میزان آسیب و محل دقیق پارگی، عکسبرداری و در مواقع لزوم MRI تجویز خواهد کرد تا به سرعت درمان پارگی رباط صلیبی را آغاز کند.
اقدامات لازم بعد از مشاهده علائم پارگی رباط صلیبی
اولین و مهمترین اقدام به محض مشاهده نشانههای پارگی رباط صلیبی مراجعه به پزشک است. با این حال اگر در شرایطی بودید که در همان لحظه دسترسی به پزشک نداشتید، اقدامات زیر را انجام دهید:
- از راه رفتن و فعالیت غیر ضروری خودداری کنید تا فشار کمتری به مفصل زانو وارد شود.
- هر چند ساعت یکبار، روی ورم زانو کمپرس یخ بگذارید تا از التهاب کم شود.
- برای ثابت نگه داشتن زانو از بانداژهای کشی استفاده کنید. دقت داشته باشید که فشار بیش از حدی به مفصل وارد نشود.
- زانوی خود را تا حد ممکن خم و راست نکنید تا آسیب بیشتری به رباط وارد نشود.
- در هنگام خواب و استراحت پای خود را روی یک سطح بالاتر قرار دهید تا هم خون رسانی بهتری انجام شود و هم در هنگام خواب تکان ناگهانی نداشته باشید.
نتیجهگیری
پارگی رباط صلیبی اگر بهموقع تشخیص داده نشود، میتواند زمینهساز مشکلات مزمن زانو مانند آرتروز زودرس باشد. بنابراین اگر هر یک از علائم گفته شده را مشاهده کردید، بهتر است برای بررسی دقیقتر به پزشک مراجعه نمایید.