دررفتگی مادرزادی لگن، یک اختلال مادرزادی شایع در نوزادان است که در صورت تشخیص و درمان بهموقع، میتوان از عوارض آن جلوگیری کرد. این عارضه زمانی رخ میدهد که مفصل ران به درستی در حفره خود قرار نمیگیرد یا بهمرور زمان دچار ناپایداری میشود. در برخی موارد، این مشکل در هنگام تولد مشخص است، اما گاهی تا ماهها یا حتی سالها بعد تشخیص داده نمیشود در صورت عدم درمان این مشکل،ممکن است مشکلات جدیتری مانند راه رفتن نامتعادل، کوتاهی یک پا، درد مزمن و در نهایت آرتروز زودرس مفصل ران شود.در این مقاله، به بررسی علل، علائم، روشهای تشخیص و درمان این عارضه می پردازیم.
بیشتر بدانید: تعویض مجدد مفصل لگن
علائم و نشانههای دررفتگی مادرزادی لگن
دررفتگی مادرزادی لگن معمولاً بدون درد است و ممکن است تا ماهها یا حتی سالها بعد از تولد تشخیص داده نشود. علائم این عارضه بسته به شدت مشکل و سن کودک متفاوت است. که در ادامه به مهمترین نشانههای آن اشاره خواهیم کرد:
علائم در نوزادان (تولد تا ۶ ماهگی)
📌 در نوزادانی که دررفتگی یکطرفه دارند، چینهای پوستی روی رانها و باسن ممکن است نامتقارن باشند.
📌 اگر هنگام باز کردن پاهای نوزاد (در حالت قورباغهای) یکی از پاها کمتر از دیگری باز شود، ممکن است نشاندهندهی دررفتگی لگن باشد.
📌 پزشک هنگام معاینه ممکن است هنگام حرکت دادن ران نوزاد صدایی شبیه کلیک یا گیر کردن مفصل را احساس کند که نشانه ناپایداری مفصل است.
📌 در موارد شدیدتر، ممکن است یک پا کوتاهتر از دیگری به نظر برسد.
علائم در نوزادان بزرگتر (۶ ماه تا یکسالگی)
در این مرحله، کودک معمولاً شروع به نشستن و تلاش برای ایستادن میکند و علائم بیشتری ممکن است ظاهر شوند:
📌 کوتاهتر به نظر رسیدن یک پا
📌 لنگ زدن هنگام تلاش برای ایستادن یا راه رفتن
📌 تاخیر در ایستادن و راه رفتن
علائم در کودکان نوپا و بزرگتر (پس از یکسالگی)
📌 اگر دررفتگی مادرزادی لگن تا این سن تشخیص داده نشود، علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:
📌 کودک هنگام راه رفتن ممکن است لنگ بزند یا یک سمت بدنش را بیشتر به جلو بیندازد.
📌 اگر در رفتگی در هر دو لگن باشد، کودک ممکن است به شکل “اردکی” راه برود.
📌 برخی از کودکان بزرگتر که دررفتگی لگن آنها درمان نشده، ممکن است از درد در ناحیه لگن یا کمر شکایت کنند.
📌 گاهی اوقات هنگام حرکت دادن پا، صدای کلیک یا قفل شدن مفصل شنیده میشود.
بیشتر بدانید: آب آوردن لگن؛ مشکلی رایج اما کمتر شناختهشده!
علت دررفتگی مادرزادی لگن
دررفتگی مادرزادی لگن میتواند از همان دوران جنینی شکل بگیرد یا پس از تولد بهتدریج ایجاد شود. علت دقیق این عارضه مشخص نیست، اما ترکیبی از عوامل در بروز آن نقش دارند که در ادامه به آنها اشاره خواهیم کرد:
عوامل ژنتیکی و ارثی
اگر یکی از اعضای خانواده، بهویژه والدین یا خواهر و برادر کودک، سابقه دررفتگی مادرزادی لگن داشته باشند، احتمال ابتلای نوزاد بیشتر میشود. برخی از جهشهای ژنتیکی ممکن است در رشد غیرطبیعی مفصل ران نقش داشته باشند و زمینهساز این بیماری شوند.
قرارگیری پاها به سمت پایین در رحم: نوزادانی که در این وضعیت قرار دارند، بیشتر در معرض فشارهای غیرطبیعی بر مفصل ران هستند که میتواند باعث ناپایداری آن شود.
کمبود مایع آمنیوتیک : مایع آمنیوتیک نقش محافظتی در برابر فشارهای خارجی دارد. کمبود این مایع میتواند حرکت جنین را محدود کرده و باعث رشد نادرست مفصل ران شود.
دوقلو یا چندقلویی: در بارداریهای چندقلویی، فضای رحم محدودتر است و این میتواند باعث ایجاد فشار بیشتر بر مفاصل نوزادان شود.
مشکلات هورمونی مادر در دوران بارداری
در اواخر بارداری، بدن مادر هورمونهایی ترشح میکند تا مفاصل لگنی او برای زایمان آماده شوند. این هورمونها میتوانند بر جنین نیز تأثیر بگذارند و باعث شل شدن لیگامانهای مفصل ران شوند. این اثر در نوزادان دختر بیشتر از پسران دیده میشود و به همین دلیل، احتمال ابتلا به دررفتگی مادرزادی لگن در دختران بیشتر از پسران است.
بستن نادرست نوزاد پس از تولد
در برخی فرهنگها، نوزادان را با پاهای کاملاً کشیده و محکم میبندند (قنداق کردن سنتی). این وضعیت باعث وارد شدن فشار به مفصل ران و افزایش احتمال دررفتگی لگن میشود. پزشکان توصیه میکنند که اگر نوزاد قنداق میشود، پاهای او در وضعیت طبیعی (به حالت قورباغهای) قرار بگیرد تا از فشار اضافی به مفاصل جلوگیری شود.
جنسیت و شرایط تولد
دررفتگی مادرزادی لگن در دختران شایعتر است و نوزادان اول بیشتر در معرض این عارضه هستند، زیرا رحم هنوز کاملاً کشیده نشده و فضای کمتری برای حرکت آنها وجود دارد همچنین نوزادان سنگینتر ممکن است فشار بیشتری بر مفاصلشان تجربه کنند که احتمال دررفتگی لگن را افزایش میدهد.
آیا میدانید مراقبتهای بعد از عمل تعویض مفصل لگن شامل چه نکاتی است؟
زمان تشخیص دررفتگی مادرزادی لگن نوزاد
تشخیص سریع این عارضه بسیار اهمیت دارد، زیرا درمان زودهنگام میتواند از مشکلات جدی در آینده جلوگیری کند. زمان تشخیص این عارضه معمولاً در سه مرحله انجام میشود:
بررسی اولیه در بیمارستان (پس از تولد)
تمامی نوزادان در همان روزهای اول پس از تولد توسط پزشک اطفال معاینه میشوند. در این مرحله، پزشک از آزمونهای مختلفی استفاده میکند تا ببیند آیا مفصل ران ناپایدار است یا خیر. در این معاینات، پزشک پاهای نوزاد را حرکت میدهد تا متوجه شود که آیا مفصل ران به راحتی در جای خود قرار میگیرد یا دچار دررفتگی است. اگر پزشک نشانههایی از ناپایداری مفصل ران ببیند، آزمایشهای تکمیلی مانند سونوگرافی درخواست میشود.
معاینه در ماههای اول زندگی (۶ هفته تا ۳ ماهگی)
برخی از موارد دررفتگی مادرزادی لگن بلافاصله پس از تولد مشخص نمیشوند و در هفتههای بعدی آشکار میشوند. نوزادانی که احتمال بروز این عارضه در ان ها بیشتر است باید در ۴ تا ۶ هفتگی سونوگرافی مفصل ران انجام دهند، حتی اگر علائم واضحی نداشته باشند. پزشک در این مرحله ممکن است تفاوت در طول پاها، نامتقارن بودن چینهای پوستی ران یا محدودیت در باز شدن پاها را بررسی کند.
تشخیص در سنین بالاتر (پس از ۳ ماهگی تا یکسالگی)
اگر دررفتگی لگن در ماههای اولیه تشخیص داده نشود، ممکن است زمانی که نوزاد شروع به خزیدن یا راه رفتن میکند، علائم آشکارتر شوند. در این سن، نشانههایی مانند لنگیدن، تفاوت در طول پاها، ناتوانی در ایستادن روی هر دو پا به طور متعادل و راه رفتن اردکیشکل ممکن است توجه والدین را جلب کند.
بنابراین بهترین زمان برای تشخیص دررفتگی مادرزادی لگن پس از تولد و در ۶ هفته اول زندگی است و انجام سونوگرافی لگن در ۴ تا ۶ هفتگی در نوزادانی که در گروه پرخطر قرار دارند، ضروری است. (در مورد اهمیت سن مناسب برای تعویض مفصل لگن بیشتر بدانید.)
درمان دررفتگی مادرزادی لگن
درمان دیسپلازی تکاملی مفصل ران (DDH) به سن کودک، شدت دررفتگی و میزان رشد مفصل ران بستگی دارد. هرچه این بیماری زودتر تشخیص داده شود، درمان راحتتر خواهد بود. روشهای درمانی از بریسهای مخصوص و گچگیری گرفته تا جراحیهای پیچیده متغیر هستند.
درمان در نوزادان زیر ۶ ماه
اگر دررفتگی در چند هفته یا ماه اول زندگی تشخیص داده شود، بهترین و کمتهاجمیترین درمان، استفاده از بریس است. بریس ها پاهای نوزاد را در حالت قورباغهای (خمیده و باز) نگه میدارد که باعث میشود سر استخوان ران بهتدریج درون حفره مفصلی قرار بگیرد و رشد طبیعی مفصل ممکن شود. نوزاد باید به مدت ۶ تا ۱۲ هفته، ۲۳ ساعت در روز از بریس استفاده کند تا مفصل تثبیت شود.
درمان در نوزادان ۶ ماه تا ۲ ساله
اگر در رفتگی شدید باشد یا بریس موثر نباشد، پزشک سعی میکند مفصل را بهصورت دستی در جای خود قرار دهد. این کار در اتاق عمل و تحت بیهوشی انجام میشودپس از جا انداختن، کودک باید برای ۳ تا ۴ ماه در گچ اسپایکا باشد تا مفصل تثبیت شود.
درمان در کودکان بالای ۲ سال
اگر دررفتگی تا پس از ۲ سالگی درمان نشده باشد، معمولاً به جراحی باز مفصل ران نیاز است. در این روش، جراح با ایجاد برش در ناحیه لگن، استخوان ران را دستی در جای خود قرار داده و در صورت لزوم حفره مفصل را اصلاح میکند. پس از جراحی، کودک برای چندین هفته در گچ قرار میگیرد و سپس فیزیوتراپی برای بازیابی حرکت طبیعی لگن آغاز میشود.
درمان در کودکان بزرگتر و نوجوانان
در صورت تشخیص دیر هنگام، کودک ممکن است دچار اختلال در راه رفتن، لنگ زدن یا درد مزمن مفصل ران شود. در این موارد، جراحیهای پیچیدهتری مانند استئوتومی لگن (اصلاح استخوان لگن) یا جراحی تعویض مفصل لگن در سنین بالاتر ممکن است لازم باشد.
نتیجهگیری
دررفتگی مادرزادی لگن نتیجه تعامل چندین عامل است؛ از ژنتیک گرفته تا شرایط بارداری، نحوه قرارگیری جنین و حتی روشهای سنتی نگهداری از نوزاد. شناخت این عوامل به پزشکان کمک میکند که نوزادان در معرض خطر را شناسایی کرده و اقدامات پیشگیرانه را در اسرع وقت انجام دهند. تشخیص زودهنگام و مداخله بهموقع، کلید اصلی جلوگیری از عوارض طولانیمدت این بیماری است.