تعویض مفصل لگن یکی از موفقترین جراحیهای ارتوپدی است که به بسیاری از بیماران کمک میکند تا از درد مزمن رهایی یافته و دوباره تحرک خود را به دست آورند. با این حال، در برخی موارد، مفصل مصنوعی دچار سایش، لق شدن یا عفونت میشود و نیاز به جراحی تعویض مجدد (ریویژن) پیدا میکند. این جراحی پیچیدهتر از تعویض اولیه است و به مهارت و برنامهریزی دقیقتری نیاز دارد.در این مقاله، به بررسی علل نیاز به تعویض مجدد مفصل لگن، مراحل انجام جراحی، چالشهای احتمالی و نکات مهم در مراقبتهای پس از عمل میپردازیم تا بیماران و پزشکان با آگاهی بیشتری در این مسیر گام بردارند.
بیشتر بخوانید: بهترین متخصص ارتوپد
جراحی مجدد تعویض مفصل لگن چیست؟
جراحی مجدد تعویض مفصل لگن، که به آن ریویژن مفصل لگن نیز گفته میشود، یک عمل جراحی پیچیده است که در آن مفصل مصنوعی قبلی برداشته و با یک پروتز جدید جایگزین میشود. این جراحی زمانی انجام میشود که مفصل تعویضشدهی قبلی به هر دلیلی دچار فرسودگی، لق شدن، عفونت یا شکستگی شود و دیگر عملکرد مناسبی نداشته باشد.
ریویژن مفصل لگن میتواند کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشد، درد را کاهش دهد و توانایی حرکت را بازگرداند، اما مانند هر جراحی دیگری، با چالشها و خطراتی نیز همراه است. تصمیمگیری برای انجام این عمل باید پس از ارزیابی دقیق پزشک و بررسی وضعیت بیمار انجام شود.
بیشتر بخوانید: درد لگن در مردان
علل جراحی مجدد تعویض مفصل لگن
تعویض مفصل لگن معمولاً یک روش جراحی موفق است، اما گاهی اوقات به دلایل مختلف، مفصل مصنوعی عملکرد خود را از دست داده و نیاز به جراحی مجدد (ریویژن) پیدا میکند. در اینجا مهمترین دلایل این جراحی را بررسی میکنیم:
لق شدن یا جابجایی پروتز
با گذشت زمان، مفصل مصنوعی ممکن است از استخوان جدا شود یا در محل خود حرکت کند. این مشکل میتواند باعث درد شدید و کاهش توانایی حرکت شود.
ساییدگی و فرسایش مفصل مصنوعی
مواد استفادهشده در مفاصل مصنوعی، مانند فلز، سرامیک یا پلیاتیلن (پلاستیک مخصوص)، بهمرورزمان دچار ساییدگی میشوند. ذرات سایشی میتوانند به بافت اطراف آسیب رسانده و استخوان را ضعیف کنند.
عفونت مفصل (پروتز عفونی)
عفونت در اطراف پروتز میتواند باعث درد، التهاب و ناتوانی در حرکت مفصل شود. در چنین مواردی، معمولاً پروتز باید برداشته و پس از درمان عفونت، یک مفصل جدید جایگزین شود.
شکستگی استخوان اطراف مفصل (شکستگی پریپروستتیک)
گاهی اوقات، استخوان اطراف پروتز در اثر زمین خوردن یا فشار زیاد دچار شکستگی میشود. در این شرایط، جراحی مجدد برای ترمیم شکستگی و جایگزینی مفصل آسیبدیده ضروری است.
واکنش بدن به پروتز (استئولیز و واکنش ایمنی)
بدن برخی بیماران به پروتز واکنش نشان میدهد و سیستم ایمنی ممکن است بافت اطراف مفصل را تخریب کند. این فرایند که به آن استئولیز گفته میشود، میتواند باعث ضعف استخوان و لق شدن مفصل شود.
ناپایداری و دررفتگی مکرر مفصل لگن
در برخی موارد، مفصل مصنوعی به درستی در جای خود قرار نمیگیرد یا عضلات و رباطهای اطراف آن ضعیف میشوند. این وضعیت باعث دررفتگی مکرر و احساس بیثباتی در مفصل لگن میشود که ممکن است نیاز به تعویض مجدد داشته باشد.
بیشتر بخوانید: سن مناسب برای تعویض مفصل لگن
نحوه انجام جراحی تعویض مجدد مفصل لگن
جراحی تعویض مجدد مفصل لگن (ریویژن) یک فرآیند پیچیده است که شامل برداشتن مفصل مصنوعی قبلی و جایگزینی آن با یک پروتز جدید میباشد. این جراحی معمولاً زمانی انجام میشود که مفصل مصنوعی قبلی دیگر عملکرد مناسبی ندارد یا دچار مشکلاتی مانند لق شدن، عفونت، شکستگی یا سایش شده است. مراحل انجام این جراحی به شرح زیر است:
ارزیابی پیش از جراحی
قبل از شروع عمل، پزشک با استفاده از تصاویر رادیولوژی، سیتیاسکن یا امآرآی وضعیت مفصل لگن و بافتهای اطراف آن را بررسی میکند. همچنین، آزمایشهای خون برای بررسی سطح عفونت یا وضعیت عمومی سلامت بیمار انجام میشود.
بیهوشی
در این جراحی معمولاً از بیهوشی عمومی یا بیحسی ناحیهای (مثل اسپاینال یا اپیدورال) استفاده میشود. بیهوشی عمومی باعث میشود بیمار در طول عمل بیهوش باشد و در بیحسی ناحیهای فقط قسمت تحت جراحی بیحس میشود. انتخاب نوع بیهوشی به شرایط بیمار و توصیه پزشک بستگی دارد.
دسترسی به مفصل لگن
برای دسترسی به مفصل لگن، پزشک از یک برش جراحی در ناحیهی مفصل استفاده میکند. این برش معمولاً در همان ناحیهای است که در جراحی اولیه ایجاد شده بود، اما گاهی ممکن است برش کمی متفاوت باشد تا به بافتهای آسیبدیده دسترسی پیدا کند.
برداشتن پروتز قدیمی
در این مرحله، پروتز قدیمی که ممکن است دچار سایش، لق شدن یا عفونت شده باشد، با دقت برداشته میشود. در صورتی که پروتز به استخوان متصل باشد یا با بافتهای اطراف درگیر باشد، پزشک ممکن است نیاز به برداشتن بافت استخوانی آسیبدیده داشته باشد. در برخی موارد، اگر بافت استخوانی دچار آسیب شدید باشد، پزشک ممکن است از پروتزهایی با سیستمهای خاص برای ترمیم استخوان استفاده کند.
ترمیم و آمادهسازی استخوانها
در صورتی که استخوانها دچار فرسایش یا شکستگی شده باشند، پزشک ابتدا باید استخوانهای آسیبدیده را ترمیم کند. برای این منظور، ممکن است از پیوند استخوانی یا روشهای دیگر برای تقویت استخوانهای اطراف مفصل استفاده شود.
قرار دادن پروتز جدید
پس از آمادهسازی استخوانها، پروتز جدید با دقت جایگذاری میشود. این پروتز ممکن است از مواد مختلفی مانند فلز، سرامیک یا پلیاتیلن ساخته شده باشد. پزشک پروتز را در جای دقیق خود قرار میدهد و از وضعیت درست آن مطمئن میشود.
بررسی عملکرد مفصل
پس از جایگذاری پروتز، پزشک حرکت مفصل را بررسی میکند تا اطمینان حاصل کند که مفصل به درستی حرکت میکند و هیچگونه مشکلی از نظر ثبات یا عملکرد ندارد.
بستن برش جراحی
در پایان، برش جراحی با استفاده از بخیهها یا گیرههای جراحی بسته میشود. ممکن است یک بانداژ استریل برای جلوگیری از عفونت و کاهش تورم در محل جراحی قرار داده شود.
دوره نقاهت و مراقبتهای پس از جراحی
پس از جراحی، بیمار برای بازیابی قدرت و حرکت مفصل تحت نظارت و مراقبتهای پزشکی قرار میگیرد. فیزیوتراپی یکی از مراحل حیاتی برای بازگرداندن تحرک و تقویت عضلات اطراف مفصل است. در ابتدا، بیمار ممکن است برای جلوگیری از فشار اضافی به مفصل از دستگاههای کمکی مانند واکر یا عصا استفاده کند.
بیشتر بخوانید: مراقبت های بعد از تعویض مفصل لگن
عوارض جراحی مجدد تعویض مفصل لگن
جراحی مجدد تعویض مفصل لگن، همانطور که میتواند نتایج مثبت و بهبودی در کیفیت زندگی بیمار به دنبال داشته باشد، همراه با برخی عوارض احتمالی است که درک آنها برای بیماران و پزشکان ضروری است. این عوارض ممکن است در مراحل جراحی، پس از آن یا در طول فرآیند بهبودی رخ دهند. در ادامه به برخی از مهمترین عوارض این جراحی اشاره میکنیم:
عفونت محل جراحی
یکی از خطرات اصلی در جراحیهای ارتوپدی بهویژه جراحی مجدد تعویض مفصل لگن، عفونت است. این عفونت میتواند در بافتهای اطراف مفصل یا حتی در خود پروتز ایجاد شود. علائم عفونت ممکن است شامل درد شدید، تورم، قرمزی و تب باشد. در صورتی که عفونت درمان نشود، ممکن است نیاز به جراحی مجدد یا حتی برداشتن پروتز باشد.
خونریزی و لختهشدن خون
خونریزی در طی عمل یا در مراحل بعد از آن میتواند اتفاق بیفتد، بهویژه در صورتی که در طول جراحی به رگهای خونی آسیب وارد شود. لخته شدن خون، بهویژه در وریدهای عمقی (دیویتی)، یکی دیگر از عوارض جدی است که میتواند به آمبولی ریه منجر شود. برای کاهش این خطر، پزشکان از داروهای رقیقکننده خون و روشهای دیگر برای پیشگیری از لخته شدن استفاده میکنند.
عدم ثبات پروتز
در برخی موارد، پروتز جدید ممکن است به درستی قرار نگیرد یا به مرور زمان شل شود. این مشکل میتواند منجر به درد، ناپایداری و نیاز به جراحی مجدد شود. عواملی مانند ساییدگی، استرس بیش از حد به مفصل یا کیفیت پایین پروتز میتوانند بر ثبات آن تأثیر بگذارند.
آسیب به اعصاب یا رگهای خونی
در حین جراحی، احتمال آسیب به اعصاب یا رگهای خونی اطراف مفصل وجود دارد. این آسیبها میتوانند به فلج، ضعف عضلانی یا بیحسی منجر شوند. اگر این عوارض بلافاصله شناسایی شوند، ممکن است قابل درمان باشند، اما در برخی موارد، ممکن است تأثیرات طولانیمدت داشته باشند.
اختلالات حرکتی و درد مزمن
در برخی از بیماران، حتی پس از جراحی مجدد، ممکن است درد مزمن یا مشکلات حرکتی مانند سفتی مفصل و کاهش دامنه حرکتی ادامه یابد. این مشکلات معمولاً پس از جراحی به دلیل ضایعات بافتی، التهاب یا چسبندگیها ایجاد میشوند.
شکستگی استخوان اطراف پروتز
گاهی اوقات استخوان اطراف پروتز ممکن است در اثر فشار بیش از حد یا تروما دچار شکستگی شود. این مسئله میتواند نیاز به جراحیهای اضافی برای ترمیم استخوان و تثبیت مجدد پروتز داشته باشد.
واکنشهای آلرژیک به مواد پروتز
برخی از بیماران ممکن است به مواد بهکاررفته در پروتز، مانند فلزات یا پلاستیکها، حساسیت داشته باشند. این واکنشها میتوانند منجر به التهاب و درد در محل مفصل شوند.
نتیجه گیری
جراحی مجدد تعویض مفصل لگن یک روش پیشرفته و پیچیده است که برای بهبود عملکرد مفصل لگن و کاهش درد در بیمارانی انجام میشود که پروتز قبلی آنها دچار مشکلاتی مانند لق شدن، عفونت یا فرسایش شده است. این جراحی میتواند تأثیرات مثبت بزرگی در کیفیت زندگی بیماران به دنبال داشته باشد، به ویژه در افرادی که از درد مزمن رنج میبرند و توانایی حرکت خود را از دست دادهاند.