درد مفاصل، بهویژه در شرایطی که مزمن و غیرقابل تحمل میشود، میتواند کیفیت زندگی افراد را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. گاهی روشهای متداول درمانی مانند دارو، فیزیوتراپی یا حتی تزریقهای موضعی، قادر به کاهش این دردها نیستند. در چنین شرایطی، جراحی خشک کردن مفصل (آرترودز) بهعنوان یک راهکار تخصصی مطرح میشود.
این روش جراحی، با حذف حرکت در مفصل آسیبدیده، هدفی ساده اما مهم را دنبال میکند: تسکین درد و بازگرداندن عملکرد نسبی عضو. اگرچه این عمل ممکن است بهعنوان گزینه نهایی در نظر گرفته شود، اما برای بسیاری از بیماران، کلید رهایی از دردهای طاقتفرسا است.در ادامه این مقاله، به بررسی کامل این نوع جراحی، دلایل انجام آن خواهیم پرداخت.
جراحی خشک کردن مفصل چیست؟
جراحی خشک کردن مفصل، که در اصطلاح پزشکی به آن “آرترودز” (Arthrodesis) گفته میشود، یک روش جراحی تخصصی است که در آن دو سر استخوان تشکیلدهنده یک مفصل بهطور دائم به یکدیگر متصل میشوند. این عمل برای حذف حرکت در مفصل انجام میشود و هدف اصلی آن تسکین دردهای شدید و مزمن ناشی از آسیبدیدگی، بیماری یا تخریب مفصل است.
در این جراحی، غضروف آسیبدیده از سطح مفصل برداشته میشود و استخوانها با استفاده از پیچ، صفحه فلزی، یا پیوند استخوانی به هم متصل میشوند تا در نهایت به یک استخوان واحد تبدیل شوند. با حذف حرکت مفصل، درد ناشی از ساییدگی یا التهاب متوقف میشود.
این روش معمولاً برای بیمارانی که به دلیل شرایطی مانند آرتروز شدید، عفونت مفصلی یا آسیبدیدگیهای جدی نمیتوانند از دیگر روشهای درمانی مانند تعویض مفصل بهرهمند شوند، تجویز میشود. اگرچه خشک کردن مفصل حرکت در ناحیه جراحی را محدود میکند، اما میتواند به بازگرداندن عملکرد نسبی عضو و بهبود کیفیت زندگی بیمار کمک کند.
مزایای جراحی خشک کردن مفصل
جراحی خشک کردن مفصل یا آرتروز یکی از روشهای موثر برای مدیریت دردهای شدید و مشکلات مفصلی است. این جراحی مزایای متعددی دارد که به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک میکند. برخی از مهمترین مزایای این روش عبارتاند از:
تسکین درد مزمن:یکی از اهداف اصلی این جراحی کاهش یا از بین بردن دردهای شدید ناشی از آسیبدیدگی مفصل، آرتروز پیشرفته، یا التهابهای مقاوم به درمان است. با حذف حرکت در مفصل آسیبدیده، منبع درد از بین میرود.
پایداری و ثبات بیشتر مفصل:جراحی خشک کردن مفصل میتواند باعث تثبیت ناحیه آسیبدیده شود، بهویژه در مواردی که بیثباتی مفصل باعث اختلال در حرکت یا درد شده است. این پایداری برای فعالیتهای روزمره بسیار مهم است.
جلوگیری از پیشرفت آسیب:در برخی موارد، این جراحی میتواند از گسترش آسیب به بخشهای سالم مفصل یا استخوان جلوگیری کند. این موضوع به ویژه برای بیمارانی که دچار عفونت یا التهابهای گسترده هستند، اهمیت زیادی دارد.
جایگزین مناسب برای تعویض مفصل:برای بیمارانی که به دلایلی مانند سن پایین، بیماریهای زمینهای یا شرایط جسمی خاص نمیتوانند عمل تعویض مفصل انجام دهند، خشک کردن مفصل یک گزینه جایگزین مناسب و ایمن محسوب میشود.
افزایش توانایی عملکردی:اگرچه این روش حرکت مفصل را محدود میکند، اما با کاهش درد و تثبیت عضو، بیمار میتواند عملکرد نسبی خود را بازیابد و به فعالیتهای روزمره خود بازگردد.
طول عمر بالای نتایج جراحی:برخلاف پروتزها که ممکن است نیاز به تعویض یا تعمیر داشته باشند، خشک کردن مفصل معمولاً نتایج طولانیمدتی ارائه میدهد و نیاز به جراحیهای مکرر را کاهش میدهد.
کاهش وابستگی به داروهای مسکن:بیمارانی که درد مزمن دارند معمولاً به مصرف مداوم داروهای مسکن وابسته میشوند. پس از این جراحی، نیاز به داروهای ضد درد کاهش مییابد، که این امر عوارض جانبی داروها را نیز محدود میکند.
این روش، اگرچه ممکن است حرکت مفصل را محدود کند، اما با کاهش درد و افزایش پایداری میتواند زندگی بیماران را به طور قابل توجهی بهبود بخشد.
نحوه انجام جراحی خشک کردن مفصل
جراحی خشک کردن مفصل، یک روش جراحی تخصصی است که با هدف از بین بردن درد و تثبیت مفصل انجام میشود. این عمل با حذف حرکت در مفصل آسیبدیده و اتصال دائمی استخوانها به یکدیگر صورت میگیرد. مراحل انجام این جراحی به شرح زیر است:
آمادگی بیمار برای جراحی
معاینات و تصویربرداری: پزشک با استفاده از روشهایی مثل اشعه ایکس، سیتی اسکن یا امآرآی، وضعیت مفصل آسیبدیده را ارزیابی میکند.
آزمایشهای پیش از عمل: آزمایش خون و سایر بررسیهای لازم انجام میشود تا از آمادگی بیمار برای جراحی اطمینان حاصل شود.
بیهوشی: بسته به محل مفصل و وضعیت بیمار، جراحی با بیهوشی عمومی یا بیحسی موضعی آغاز میشود.
دسترسی به مفصل
پزشک با ایجاد یک برش در ناحیه مفصل، به استخوانها و بافتهای آسیبدیده دسترسی پیدا میکند. در این مرحله، بافتهای آسیبدیده یا التهابی مانند غضروفهای تخریبشده برداشته میشود.
آمادهسازی سطح استخوانها
پس از برداشتن بافتهای آسیبدیده، سطوح استخوانهای متصل به مفصل تراشیده میشوند تا به شکل مناسب برای ادغام و جوش خوردن دائمی آماده شوند.
اتصال استخوانها به یکدیگر
استخوانهای مربوط به مفصل با استفاده از ابزارهای مخصوص مانند پیچ، پلیت یا میلههای فلزی به یکدیگر متصل میشوند. این اتصال باعث تثبیت استخوانها میشود و حرکت مفصل بهطور کامل متوقف میشود.
جایگزینی بافتهای پرکننده
در برخی موارد، پزشک ممکن است از پیوند استخوان برای پر کردن فاصله میان استخوانها استفاده کند. این پیوند میتواند از بدن خود بیمار (مانند استخوان لگن) یا از منابع دیگر تأمین شود.
بستن برش جراحی
پس از اطمینان از اتصال صحیح استخوانها، محل جراحی با بخیه بسته میشود و از پانسمان استریل برای کاهش خطر عفونت استفاده میشود.
مراقبتهای پس از جراحی
بیمار معمولاً یک یا دو روز در بیمارستان بستری میشود.ابزارهای تثبیتکننده مانند گچ یا آتل ممکن است برای محافظت از ناحیه جراحی استفاده شوند.فیزیوتراپی و توانبخشی بعد از جراحی برای بازیابی عملکرد عضو و جلوگیری از ضعف عضلات بسیار اهمیت دارد.
انواع جراحی خشک کردن مفصل
جراحی خشک کردن مفصل یا آرتروز، بسته به محل و شدت آسیبدیدگی مفصل، به روشهای مختلفی انجام میشود. هر نوع از این جراحیها با توجه به نیاز بیمار، وضعیت مفصل و اهداف درمانی انتخاب میشود. در ادامه به انواع جراحی خشک کردن مفصل اشاره میکنیم:
آرترودز ستون فقرات
این نوع جراحی که به نام خشک کردن مهرهها (Spinal Fusion) نیز شناخته میشود، برای تثبیت مهرههای آسیبدیده یا دچار تغییر شکل استفاده میشود و در درمان اسکولیوز، فتق دیسک شدید، یا شکستگیهای مهره استفاده می شود.مهرههای مجاور با استفاده از پیچها و میلههای فلزی به یکدیگر متصل میشوند و بافت استخوانی جدید رشد میکند تا مهرهها به هم جوش بخورند.
آرترودز مچ پا
جراحی خشک کردن مچ پا برای بیمارانی که از آرتروز شدید یا آسیبهای غیرقابل جبران مچ پا رنج میبرند، انجام میشود و در تسکین درد ناشی از آرتروز، روماتیسم مفصلی یا آسیبهای شدید انجام می شود.استخوانهای تالوس و درشتنی (تیبیا) به یکدیگر متصل شده و حرکت مفصل مچ پا متوقف میشود.
آرتروز زانو
این نوع جراحی معمولاً در مواردی انجام میشود که تعویض مفصل زانو گزینه مناسبی نیست و در درمان آرتروز زانو پیشرفته یا عفونتهای شدید مفصل زانو کاربرد دارد. در این روش استخوانهای ران و ساق به وسیله پلیتها یا میلههای فلزی به هم متصل میشوند تا مفصل تثبیت شود.
بیشتر بخوانید: بهترین جراح تعویض مفصل زانو در تهران
آرترودز لگن
جراحی خشک کردن مفصل لگن به ندرت انجام میشود و معمولاً برای بیماران جوانی که دچار عفونت، آسیب شدید یا مشکلات غیرقابلدرمان مفصل هستند، کاربرد دارد.درمان نکروز آواسکولار (مرگ بافت استخوانی) یا عفونتهای شدید پیشنهاد میشود و طی آن استخوان لگن و سر استخوان ران به هم متصل میشوند.
آرتروز شانه
این روش برای تثبیت مفصل شانه و کاهش درد ناشی از آسیبهای شدید شانه انجام میشود.درمان شکستگیهای پیچیده، عفونت یا آرتروز شدید کاربرد دارد و طی آن استخوان بازو (هومروس) به استخوان کتف (اسکاپولا) متصل میشود.
آرترودز مچ دست
خشک کردن مفصل مچ دست، برای بیمارانی که از درد مزمن یا آسیبهای شدید این ناحیه رنج میبرند، کاربرد دارد و در درمان آرتروز یا آسیبهای ناشی از تصادف این جراحی انجام می شود و طی آن استخوانهای مچ دست به هم متصل شده و حرکت مفصل به طور کامل حذف میشود.
آرتروز انگشتان دست یا پا
این نوع جراحی برای تثبیت انگشتان دست یا پا که به دلیل آرتروز یا آسیبهای شدید دچار درد و ناتوانی شدهاند، استفاده میشود. به منظور تسکین درد و بهبود عملکرد انجام میشود و طی آن استخوانهای انگشتان با استفاده از پین یا پیچ به هم متصل میشوند.
آرتروز آرنج
خشک کردن مفصل آرنج برای بیمارانی که از آسیبهای مزمن یا تغییر شکل مفصل رنج میبرند، انجام میشود.درمان آسیبهای ناشی از ضربه یا عفونتهای شدید کاربرد دارد و طی آن استخوانهای بازو و ساعد به وسیله ابزارهای فلزی ثابت میشوند.
بیشتر بخوانید: جراحی پیوند غضروف زانو
افراد کاندید جراحی خشک کردن مفصل
جراحی خشک کردن مفصل بهطور خاص برای بیمارانی توصیه میشود که از درد شدید یا اختلال عملکرد مفاصل رنج میبرند و سایر روشهای درمانی نتوانستهاند مشکلات آنها را برطرف کنند. این جراحی در مواردی که حفظ حرکت مفصل دیگر امکانپذیر نیست یا برای بیمار سودی ندارد، میتواند راهحلی مؤثر باشد. در ادامه به افراد کاندید این جراحی اشاره میکنیم:
بیماران مبتلا به آرتروز پیشرفته که مفاصل دچار تخریب گسترده غضروفی شده و فرد دچار درد مداوم و کاهش توان حرکتی است.
افراد با آسیبهای شدید مفصلی که آسیب منجر به تخریب غیرقابل برگشت ساختار مفصل آنان شده است مانند شکستگیهای پیچیده یا دررفتگیهای مکرر، ممکن است نیاز به این جراحی داشته باشند.
بیماران مبتلا به عفونتهای مفصلی (آرتریت سپتیک) که منجر به آسیب دائمی مفصل شده است نیازمند خشک کردن مفصل برای جلوگیری از گسترش عفونت یا بهبود عملکرد هستند.
افراد با ناپایداری یا بدشکلی مفصل که باعث اختلال در عملکرد مفصل آنان شده است. مانند زانوی ضربدری یا انحراف مفاصل دیگر، ممکن است با جراحی آرترودز بهبود یابند.
بیماران با بیماریهای التهابی مزمن مفاصل مانند آرتریت روماتوئید یا لوپوس که باعث درد و التهاب مداوم میشوند، ممکن است نیازمند تثبیت مفصل باشند.
بیماران با اختلالات تخریبی عصبی-عضلانی یا ابتلا به بیماریهایی که منجر به ضعف عضلات و تغییرات غیرطبیعی مفاصل میشوند، مانند فلج مغزی یا دیستروفی عضلانی، ممکن است نیاز به جراحی خشک کردن مفصل داشته باشند.
افرادی که به دلیل شرایط پزشکی یا سنی نمیتوانند جراحی تعویض مفصل انجام دهند، جراحی خشک کردن مفصل گزینه مناسبی خواهد بود.
افراد با پیچخوردگیهای مکرر مفصل بهویژه در ناحیه مچ پا یا زانو، ممکن است نیازمند جراحی تثبیت برای جلوگیری از آسیب بیشتر باشند.
بیشتر بخوانید: خونریزی مفصل زانو
نتیجه گیری
جراحی خشک کردن مفصل، اگرچه ممکن است در نگاه اول بهعنوان آخرین گزینه درمانی به نظر برسد، اما میتواند پلی به سوی یک زندگی بدون درد و با کیفیت باشد. این روش، بهویژه برای بیمارانی که سالها از درد و محدودیتهای حرکتی رنج بردهاند، نویدبخش آرامش و ثبات است. انتخاب این جراحی باید با دقت و بر اساس نیازهای فردی انجام شود، اما نتیجه نهایی میتواند به معنای بازگشت به فعالیتهای روزمره و رهایی از محدودیتها باشد. تصمیم برای این جراحی، در واقع تصمیمی برای بازیابی کنترل زندگی است!